Xuôi quốc lộ 1 về miền cuối Việt, cách thành phố Cần Thơ trên ba mươi hai cây số, bạn sẽ gặp cầu đúc Phụng Hiệp. Nơi đây những chiều nhạt nắng, đứng trên cầu nhìn ra hướng Sông Hậu bạn sẽ thấy dòng kinh Cái Côn thẳng tắp đến mút mắt, hai bên bờ thấp thoáng từng đụn khói nhà ai đang nhóm bếp nấu cơm. Hai cây dương liễu ở vàm Bưng Thầy Tần nhô cao như thử thách với thời gian và lửa đạn, bởi thời chiến tranh nơi đây đã từng xảy ra những cuộc chạm trán đầy máu lửa, mà hai cây dương liễu vẫn vươn lên không hề bị vết thương ! Xa hơn nữa là vàm Rọc Ngay, nơi giáp ranh hai quận Phụng Hiệp và Phong Thuận (Cái Côn), cũng là nơi tranh chấp từng tấc đất giữa hai bên quốc - cộng, mà hôm nay nghĩ lại thật đau lòng, bởi đất đai là của cha ông khai phá mà chỉ vì ý thức hệ phải đối kháng và bắn giết lẫn nhau. Nhìn về hướng chợ, bạn càng choáng ngợp bởi ghe xuồng: chiếc đậu cặp kè, chiếc di chuyển ngược xuôi, tấp nập ken nhau, bởi nơi đây là chỗ giao tiếp của bảy ngã. Ba ngã chánh là đường nối mạch giao thông liên tỉnh : từ Phụng Hiệp xuôi ngã Cái Côn ra Sông Hậu để đi Cần Thơ, Vĩnh Long, Ðồng Tháp, An Giang, Châu Ðốc, Camphuchia, Trà Vinh, Mỹ Tho, Bến Tre, Sài Gòn hoặc ra biển Ðông; từ Phụng Hiệp xuôi kinh Búng Tàu sẽ đi Ngã Năm, Vĩnh Thuận (Cà Mau); từ Phụng Hiệp theo kinh Lái Hiếu qua Trà Bang, Long Mỹ đi Chương Thiện, Rạch Giá... Bốn ngã còn lại nối liền kinh rạch trong phạm vi huyện, tỉnh như Xẻo Môn, Sóc Trăng...

Ngã Bảy chia dòng xuôi lục tỉnh

Cà Mau, Rạch Giá nối Hậu Giang

Khách thương hồ nổi trôi sông nước

Năm tháng thuyền dong lướt dặm ngàn.

(Ðẹp Cần Thơ - thơ UYÊN THẢO)

Ngày trước, cầu Phụng Hiệp là cầu quay để tàu ghe lớn có thể qua được. Những năm chiến tranh, hãng thầu RMK thi công làm quốc lộ 4 (nay là quốc lộ 1), đã xây cầu đúc kiên cố như ngày nay. Chợ Phụng Hiệp từ trước đến giờ, lúc nào cũng sung túc, nhộn nhịp kẻ mua người bán. Nhiều loại trái cây, tôm cá, một số loại đặc sản quý hiếm như rùa, rắn, trăn, lươn, chim, chuột theo mùa có mặt nơi đây, các thương lái thu mua chuyển đi khắp nơi theo mạng lưới sông rạch chằng chịt kể trên. Kinh rạch chảy qua Phụng Hiệp nước ngọt quanh năm, thuận lợi cho môi trường sinh hoạt thường ngày của cư dân. Nổi bật ở khu vực Ngã Bảy - Phụng Hiệp là nơi họp mặt của nhiều ghe thương hồ. Nghe kể rằng, từ thuở xa xưa, ghe xuồng chở hàng hoá giao lưu miền lục tỉnh thường tập hợp quanh đây để “chờ con nước” cho tiện việc ngược xuôi. Những đêm trăng sáng hữu tình, điệu hò, câu hát đối đáp nhau tạo nên nền văn hoá “miệt vườn” thật sinh động. Bao nhiêu mối tình "trai tài, gái sắc" chớm nở; bao nhiêu cặp vợ chồng gá nghĩa, được kết thành, sống hạnh phúc đến bạc đầu cũng bắt nguồn từ cảnh trí nên thơ của vùng sông nước nầy!

Sống ở Hậu Giang, chắc khó ai quên được giọng ca bất hủ của nghệ sĩ Út Trà Ôn khi anh hát bản Tình Anh Bán Chiếu của soạn giả Viễn Châu (tức nhạc sĩ Bảy Bá): "Ghe chiếu Cà Mau đã cắm sào trên bờ kinh Ngã Bảy, sao cô gái năm xưa chẳng thấy ra chào. Cổng nhà cô đã khép kín tự hôm nào. Tôi vác đôi chiếu bông từ dưới ghe lên xóm rẫy, chiếc áo nhuộm bùn lấm tấm giọt mồ hôi...". Giọng ca trữ tình, mùi mẫn của anh đã một thời ghi vào lòng người nỗi xao xuyến, ngậm ngùi, và cũng đã dệt nên những sắc nét đáng yêu của vùng quê sông nước chằng chịt, ghe xuồng giao thông mát mái. Hình ảnh quê hương đẹp như tranh họa đồ đã thắm đượm nghĩa tình đối với mỗi dân cư ở đây. Có một thời chiến tranh khốc liệt, đạn bom loang lỗ, bao nhiêu tang tóc bi ai, ngậm ngùi thương cảm... Và, những năm tháng dấn thân vào lửa đạn, tôi đã có dịp sống khắp cùng quê hương Phụng Hiệp, từng tấc đất, từng cánh đồng, con rạch, dòng sông; từng địa danh có tên và không có tên trên bản đồ đất nước cũng đã in sâu trong tâm khảm mình. Tôi đã viết bài thơ THƯƠNG CA PHỤNG HIỆP ngay từ những năm đầu thập niên 70 khi bước chân mình đã gắn liền với nhịp sống nơi đây, xin chép lại như để nhớ về một thời loạn ly tủi buồn:

Trong những ngày gai lửa chiến chinh

Bước chân dẫm hết đất quê mình,

Vẫn chưa nguôi được tình sông nước

Với mộng yên vui thuở thái bình.

 

Tiếng hát câu hò tự buổi xưa

Vang lên theo nhịp võng đu đưa,

Những đêm trăng sáng đua thuyền hội

Thấy đẹp tình sông, mát rặng dừa...

 

Phụng Hiệp vọng thuyền buôn tứ xứ

Trà bang, Long Mỹ, vượt Cây Dương,

Bờ kinh Xáng Bộ xanh màu mía

Lái Hiếu dừa cau ngát ruộng vườn.

 

Dòng Búng Tàu xuôi nước Ngã Năm

Mang nhiều nhung nhớ tận xa xăm,

Khách thương hồ đến, đi muôn nẻo

Gợn sóng trường giang, quyện đất ngầm.

 

Ðất đậm phù sa vẫn ngọt ngào

Rọc Ngay, Sậy Niếu thoảng hương cau

Lầu Bà, Mang Cá vườn cây trái

Xanh thắm tình quê mãi dạt dào.

 

Từng lớp phù sa tạo bãi hoang

Cái Côn vui nhịp thở Hậu Giang

"Ðời đời sắt đá cùng non nước

Mấy nét đồng xanh mấy nét vàng"

 

Rồi ở đây... buồn dâng ngổn ngang

Những bờ kinh máu, những mồ hoang

Cỏ tranh loang lổ theo bom đạn

Bao khách thương buôn khuất dặm ngàn.

 

Tôi đổ trực thăng vùng Ngã Sáu

Bàu Dơi, Xáng Bộ, ngọn Ðòn Dông

Hiểm nguy chen lẫn nguồn thương cảm

Dấu tích ngày xưa vẫn chất chồng.

 

Trước nẻo quê hương bước ngập ngừng

Ba Ngàn, Cống Ðá, rạch Vàm Bưng,

Bảy Thưa uốn khúc xa Ðông Phước

Ði chẳng người đưa, đến chẳng mừng.

 

Xa lạ chừng như vắng tiếng quê

Ðiệu hò ngày trước gợi cơn mê,

Bên nầy quốc lộ tìm yên ấm

Mạch máu cầu quay hẹn ước thề.

 

Và nhớ làm sao mộng buổi đầu

Xẽo Môn, Cầu Trắng thoảng hương cau,

Cơm vàng nước bạc ươm tình đất

Cũng ngỡ chim bay vẫy cánh chào

 

Chinh chiến cày sâu đất nước mình

Vùng trời Phụng Hiệp hận đao binh

Nét xưa còn đó trong tiềm thức

Bảy ngã thương ca mộng thái bình.

 

Ðồn Rọc Ngay, 28-2-1970

Đôi uyên ương nầy gốc gác ở Phụng Hiệp đây!

(Xin cám ơn tác giả đã viết về những đẹp làng quê Phụng Hiệp mến yêu của chúng tôi)

"Bảy ngã thương ca mộng thái bình" chính là niềm mơ ước bình thường của mỗi cư dân muốn tận mắt nhìn thấy được sự yên ấm thanh bình của nơi chôn nhau cắt rốn; đó cũng là tấm lòng thuần hậu của mỗi người dân Việt Nam hiền hoà đối với nét đẹp quê hương, biết quý trọng công sức khai hoang mở đất của cha ông, và cũng chán ghét sự tàn phá của chiến tranh tương tàn.

Bây giờ chiến tranh không còn nữa. Phụng Hiệp đã thực sự yên ấm thanh bình chưa hay người dân nơi đây còn phải gánh chịu bao nhiêu tai ách khác còn cay đắng hơn cả chiến tranh bom đạn năm xưa? Nếu đã thanh bình chắc hẳn Phụng Hiệp lại tiếp tục làm nhịp cầu nối mạch yêu thương: những chiếc ghe thương hồ không hẹn mà họp nhau để chờ đợi từng con nước lớn ròng; đổi trao nhau từng loại hàng hoá luân lưu khắp miền lục tỉnh.

Ðêm trăng sáng, nếu trời yên gió lặng, bạn có dịp nghe lại giọng ca trong trẻo thiết tha của nghệ sĩ tiếng tăm, sẽ thấy chùng tâm sự, vì nỗi chung tình rất đáng trân trọng gìn giữ ở trong mỗi trái tim: "Chiếu nầy tôi chẳng bán đâu. Tìm cô không gặp tôi gối đầu mỗi đêm" (...).

Có thể, những giọng ca, tiếng hát trong khung cảnh đổi đời hôm nay đã khác đi những mộng mơ, hư thực xa xưa..., nhưng có ai ngăn được lòng cùng hoà trong tiếng bì bõm của mái chèo, rộn ràng theo tiếng máy ghe tàu ngày đêm ngược xuôi qua Ngã Bảy, từ một tầm cao nào đó, âm vang của mộng mơ, hư thực vẫn xao động, chưa thể phai mờ. Và, Ngã Bảy Phụng Hiệp, đúng là bảy ngả... tình!

Tác giả tự xuất bản năm 2000 tại Hoa Kỳ)