CẦN THƠ

một góc trời thương nh ớ

(Viết tặng Đ.T. và các bạn có chung kỷ niệm với Cần Thơ)

Gặp Đ.T trong một chuyến đi ngẫu nhiên không định trước, lại vô tình được sắp ghế ngồi gần, để sau này biết Đ.T đã từng một thời là cựu lưu trú viên của Khu Lưu trú xá trường Đại Học Cần Thơ, tôi đã nghĩ đến câu nói “ trái đất tròn cho những hạnh ngộ” là điều đáng tin.  Và đó là dịp để tôi  nhớ về Cần Thơ, nơi yêu dấu của một thời tuổi trẻ.

Vậy mà đã hơn 30 năm. Khi hồi tưởng lại tôi như thấy được hình ảnh của lưu trú xá ngày nào, rộn tiếng cười của các cô sinh viên trẻ.  Có lẻ rời khỏi CầnThơ, chúng tôi ít ai quên được thành phố hiền hòa, bình dị này.  Được đi học ở CầnThơ cũng là một cái duyên.  Khi tốt nghiệp Trung Học, mẹ tôi dự định gửi tôi lên nhà Dì để dì trông coi sau trước giùm.  Nhưng sau một chuyến thăm Sai gòn để chuẩn bị cho kỳ ghi danh, tôi đã ngao ngán cái ồn ào của Sai gòn ( đã không bằng một góc bây giờ.)

Hơn nữa, cô bạn thân cùng lớp đã chọn học ở CầnThơ, vì dễ về thăm nhà.  Đoạn đường từ quê tôi đến CầnThơ chỉ hơn 50 cây số.  Nếu lên trọ học ở Sai gòn, thì mỗi năm mới được về thăm nhà một lần vào dịp Tết (thời đó đường Sai gòn lục tỉnh, ngoài hai cái bắc CầnThơ và Mỹ Thuận, còn hay bị đắp mô)

Tính tôi lại nhút nhát, sợ khuôn phép ở nhà Dì và sợ xa nhà.  Tôi đã năn nỉ Mẹ cho cùng đi với V.T lên trọ học ở nhà một người chị họ của V.T cũng đang học ở CầnThơ năm cuối.  Thấy nơi trọ cũng gần trường, tiện cho việc học, lại có V.T cùng đi, thế là ba mẹ tôi bằng lòng.  Vậy đó, cơ hội của tôi đến với CầnThơ đơn giản biết

bao !

CầnThơ chào đón tôi trong một thời nao nức được làm người lớn.  Có lẽ trong đời đi học, cái cảm giác thấy mình trưởng thành, tự lập là ở những “sinh viên mới ra lò” như chúng tôi thời đó.  Lần đầu tiên xa nhà, cái gì cũng phải tự lo liệu.

Nhà Chị A, nơi chúng tôi ở trọ là một căn nhà nhỏ, nằm đằng sau khu Khoa học Cần thơ.  Nhà có gác lững, phía trước là một sân nhỏ, sau hè là một ao lớn, chỉ có thể dùng nước để dội rửa sàn nhà.  Ngoài ra, nước dùng để rửa rau, nấu cơm đều phải xài nước máy bơm.  Nhà Chị có một vòi nước nhưng khi chảy, khi không . Chồng chị đi dạy xa, nhà chỉ có 3 chị em, không ai sửa chữa được gì hết. Chúng tôi phải thay nhau xách thùng đi đổi nước ở đầu ngõ.

Thường sau buổi học, chúng tôi phải dừng ở chợ mua một ít rau thịt về tự lo cơm nước.  Đời sống tự túc có vất vả, nhưng tuổi trẻ cái gì cũng vui. Ở được vài tháng sau, nhà bị trộm, mẹ VT không yên lòng, muốn gửi VT qua bên Dì ở Cầu Đôi.

Cũng may, trong thời gian đi học, tôi có gặp SL (đồng hương) học bên khoa Sử Địa.  SL đang trọ ở lưu trú xá và có ý rũ tôi vào.  Nhưng tôi lại sợ nội qui, lại đã hứa cùng trọ học với VT.  Bây giờ thì chỉ còn con đường này thôi.

Hồi đó, đối với các nam sinh viên ở Khu lưu trú LASAN hay các sinh viên nông nghiệp ở trọ gần trường Đại Học Cái răng  thì Lưu trú xá Nữ sinh viên là một khu cấm địa. Với những ai chưa từng là lưu trú viên thì sẽ ngại lắm, khi có ý nghĩ một ngày nào đó thu xếp hành trang bước vào cấm cung này vớøi những thủ tục đầy rắc rối và nghiêm khắc về giờ giấc và cách tiếp tân, sinh hoạt như :

Sáng 6.30 mở cửa và lối 10.00 tối đóng cửa ( chìa khóa bà giám thị Lưu trú xá giữ, ai về trễ phải đến gõ cửa phòng bà )

Khi có thân nhân đến thăm ở phòng tiếp tân, người trực phòng sẽ thông báo cho lưu trú viên qua máy điện thoại nội bộ. lưu trú viên phải mặc áo dài hay quần tây, áo sơ mi đàng hoàng mới được phép ra phòng tiếp tân trò chuyện.  Có lần chị N có mẹ lên thăm, chị mặc áo bà ba, quần đen ra ngồi nói chuyện với Mẹ mà sau đó khi khách lui bước, chị bị Bà giám thị gọi vào khiển trách.  Ngoài ra còn một vài điểm như học bài phải lên phòng học, ngay cả ủi quần áo cũng phải lên phòng Khánh tiết, vừa là phòng họp để ủi.  Với những nội qui rắc rối đó nhưng chúng tôi vẫn yêu thích nơi này.  Thật ra thì nội qui có những sự uyển chuyển của nó. Tùy theo yêu cầu, mỗi nửa năm 1 kỳ  họp, chúng tôi có thể thay đổi nội qui bằng một cuộc họp công khai dưới sự chủ tọa của Bà giám thị Lưu trú xá.  Phải kể dài dòng như vậy để các bạn thấy được một góc sinh hoạt của “ chân trời yêu dấu” của tôi.

Tôi vẫn nhớ và cảm ơn CầnThơ với góc trời Lưu trú xá mà chúng tôi thường ví như cái nôi ươm cho chúng tôi trưởng thành với tất cả mọi điều hay, đẹp mà giờ đây trong hành trang cuộc đời, những ngày tháng đó vẫn không phai mờ. 

Mỗi giai đoạn có một điểm đăïc biệt riêng và cái gì cuối cùng cũng có nét đậm của nó.  Niên khoá tôi lưu trú ở Đại Học Cần Thơ có những điều mới mẻ mà các chị khoá trước sắp sữa ra trường, vẫn cho là một đám quậy.  Trước đó, đa số Lưu trú viên từ các tỉnh miền Tây hiền hòa tới cư trú. Nhưng năm tôi đến, gần một nữa là từ Sai gòn và các tỉnh miền Trung như Đà Lạt, Nha trang, Huế...Và vì vậy Lưu trú xá là một tập hợp phong phú của mọi sắc thái, ít ai biết là trong tập thể nhỏ đó có rất nhiều tài năng.  Ngoại trừ nghề làm bánh, nấu nướng, đan , may là nghề của nàng.  Có những nhân tài đặc biệt như  Chị HN đến từ SG ( Khoa Sử Địa)với biệt tài tổ chức, ngoại giao.  Ca sĩ thượng thặng thì có SL.  Còn các chị khác thì có biệt tài đàn, thổi sáo, ngâm thơ, và ngay cả viết và diễn kịch.  Mùa Giáng sinh đầu tiên ở Lưu trú xá năm đó,  sau mùa thi và cũng là những ngày cuối năm chuẩn bị cho buổi tiệc Tất niên. Tôi đã được dịp chứng kiến các bạn Lưu trú viên khóa cũ và khóa mới cùng nhau sinh hoạt, kẻ nấu nướng, bánh trái, người chuẩn bị, ca vũ, nhạc kịch.  Diễn viên và khán giả là hơn 80 Lưu trú viên cùng một vài khách mời là các Thầy Cô trong Khu học xá.  Tôi chưa thấy đêm trình diễn nào vui và đầy đủ như vậy.  Những thẹn thò, bở ngở đã bỏ lại đằng sau.

Lưu trú xá CT còn là một nguồn thơ của SV lưu trú và các anh trường ĐHNN.  Tôi không quên được những cuối tuần không về thăm nhà vì khối lượng bài vỡ chất ngất ( bởi các cuộc vui chơi văn nghệ, thể thao, phim ảnh làm phung phí thời gian)

Hồi đó, Cần Thơ học theo lối tín chỉ, nên khi một vài bộ môn kết thúc sớm ngày thi vài tuần, chị em chúng tôi có thể thu xếp về thăm nhà, có khi được cả tuần vì trống giờ.  Những lúc đó lưu trú xá vắng lạnh, còn lại một ít lưu trú viên xa nhà như Saigon, Đà Lạt, Huế.  Những chiều cuối tuần đó, ngồi trên phòng học tầng hai ôn bài và thỉnh thoảng ngó ra bầu trời hiu quạnh ( đang mùa mưa).  Vậy mà thấy bóng áo tím, tà áo xanh của ai đó thấp thoáng đằng xa trên lối đi đầy cây xanh của khu Đại Học thì đó là một niềm vui.  Những hôm vắng vẻ mà phải ngồi ôn bài thi thì đó là một cực hình.

Cơn mưa chiều ngoài kia rơi rất nhẹ,

Nét mực nghiêng, hờn dỗi nhớ thương ai

Trang sách thơm hờ hững dưới đôi tay

Như thầm nhủ ngày mai  thi rồi nhé!

Lưu trú xá 1974

Nói Lưu trú xá là một cấm cung cũng xứng hợp vì ngoại trừ sân sau là nơi giặt đồ, tập thể dục với nhà ăn, vừa là nhà kho, là một khoảng che lớn ngăn với vòng đai tường cao phía ngoài.  Bước ra khỏi cửa lưu trú xá, chúng tôi phải ăn mặc chỉnh tề.  Những buổi chiều đẹp mà bị vướng chân ở bên trong dãy phòng ốc thì thật là một cực hình cho những cô gái năng động, nhưng sau buổi cơm tối mà phải diện bộ đồ tây mới được đi dạo trong sân trường cho thư giản thì thật là lười biếng nhất là thời tiết nóng bức ở VN.  Vậy mà chúng tôi cũng phải tuân thủ nội qui.  Tôi còn nhớ một hôm tối, SL và NL đang đi dạo ngang qua khu ươm cây thì nghe một anh bên nông nghiệp đằng hắng, rồi cất giọng ngâm:

Áo nàng vàng nhờ cánh hoa sao nhái

Tại sao lại là hoa “ sao nhái”, trong khi hoa cúc để chỉ sự quí phái mà các ông “mảnh” ấy lại đổi tên đi, tuy hơi tức nhưng chúng tôi cũng làm lơ, về mới nghe chị TT bên Nông nghiệp cho biết, nhóm ươm trồng của NN có mất một vài nhánh hoa sao nhái.  Hoa trồng ở vườn ươm dọc theo ven rào của Trường ĐH Cái răng là nơi mọi sinh viên được tự do ra vào, đâu riêng gì sinh viên lưu trú xá tại sao lại nghi oan cho các nữ sinh viên ngây thơ “vô số tội’  chúng tôi chứ!

Cả nhóm bàn với nhau tìm cách đối phó để trả hận và cuối cùng chúng tôi đề cử SL đứng ra “họa thơ”.  Buổi đi dạo ngày hôm sau, chúng tôi được một trận cười.  Khi câu thơ bên kia vừa cất lên, thì bên nầy SL  đáp trả :

Áo chàng xanh nhờ nhuộm nắm phân chuồng

Câu đó thì quá khớp rồi, bên sinh viên nông nghiệp khi đi thực tập ở khu trồng trọt, chăn nuôi thường mặc áo màu xanh

Vậy đó, những gieo trả giữa hai bên vẫn dai dẳng.  Biết nhóm chúng tôi: tôi, SL. NL, TT và ML là một nhóm cà tàng nhất lưu trú xá, trong khi các chị gom lại thành từng nhóm nhỏ để soạn bài, chia xẻ tài liệu và học chung với nhau thì chúng tôi cũng gom lại chỉ để vui chơi.  Nếu các nhóm khác gồm quí vị cùng khóa thì nhóm chúng tôi hoàn toàn khác phân khoa.

ML (khoa ngoại ngữ) lớn tuổi nhất được chúng tôi trịnh trọng gọi là “bác” (vì chị là người Bắc).  TT bên nông nghiệp, nghịch ngợm phá phách không thua con trai. S L bên Sử Địa là ca sĩ số 1 của lưu trú xá và của Trường Đại học Cần thơ. NL học cùng khóa với SL và là một cây khiêu vũ có hạng của lưu trú xá.  NL đến từ SG, dáng cao gầy của một người mẫu với những bộ quần áo hợp thời trang nhất lúc bấy giờ và tôi nhỏ nhất trong đám, học bên Việt Hán.  Nhóm chúng tôi được cả lưu trú xá gọi là “gia đình bác L” vì chị L là người đầu đàn của nhóm.  Chúng tôi mê coi phim là nhờ tài bình phim của chị.  Học bên ngoại ngữ, có chị ở Sài gòn và Ba mẹ ở Đà Lạt, chị có nhiều cơ hội đọc sách báo nước ngoài.  Những phim hay thời đó không bao giờ chúng tôi bỏ sót, dù là trong mùa thi. Những phim như  Cầu sông Kwai, Khí hùng bất tử đến những phim tình cảm như Đỉnh gió hú, Romeo & Juliette, Bác sĩ Zhivago....  Biết bệnh ghiền phim này, nhóm bên NN của anh M canh làm sao khi vừa vào rạp, chúng tôi chưa kịp chuyền tay nhau ổi , cốc thì các anh đã đến ngồi sau lưng rồi !.  Các bịt cốc ổi  và dĩ nhiên những chủ nhân của chúng đành phải ngấm ngầm đau khổ đợi đến lúc ra về mới có dịp tiêu thụ.  Vậy là kể từ đó, mỗi lần đi xem phim, cả nhóm hẹn nhau vào rạp sớm và lựa những hàng ghế không có ghế trống đằng sau để tha hồ gậm cốc ổi.

Một vài gương mặt đặc biệt khác như chị N học cùng lớp và cùng phòng với tôi.  Chị không thích đến gần ai cả, đạp xe đi học một mình và vào lớp cũng chọn một góc riêng biệt.  . Thế mới biết ngoài những “family “ nhỏ vẫn có vài người lập dị, muốn làm khác đi câu “ đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu”. Tôi nhớ lại, vào những chiều cuối tuần (Chị ít về thăm nhà lắm !), khi lưu trú xá vắng lặng, chị hay ngồi thẩn thờ bên cửa sổ , đôi mắt đẹp buồn nhìn xa xăm và Chị hay hát bài  Hoài cảm, Thu quyến rũ, Con thuyền không bến..., những bài mà thời đó, nhạc trẻ đã tưng bừng lắm rồi, giới trẻ chúng tôi ít ai thích hát.  Một lần, tôi khen hay và nhờ Chị ghi lại dùm, vậy mà chị mến tôi từ đó. 

Tôi có dịp cùng với chị đi tham dự các buổi sinh hoạt thú vị như buổi thuyết trình âm nhạc của nhạc sĩ Trần Quang Hải  có sự phụ họa của nữ nghệ  sĩ  Bạch Yến, đi nghe nhà văn Sơn Nam nói chuyện với sinh viên Văn Khoa trong buổi lửa trại ngoài trời ở khu Cái Khế, đi xem nhạc sĩ Phạm Duy đàn và hát song ca với một ca nhạc sĩ người Mỹ ( mà tôi đã quên tên)...  Những buổi hội thảo hay văn nghệ thường tổ chức vào ban đêm mà đường tối tôi vẫn e ngại, nhưng nếu tôi không đi, Chị vẫn lấy xe đạp đi một mình. Nhớ lại tôi thầm cám ơn Chị vì nhờ đó tôi đã được chia sẻ quá đầy đủ một thời làm sinh viên Cần Thơ.

Một kỷ niệm khác cũng rất đáng nhớ là nhóm vũ của lưu trú xá đã đem về giải nhất cho trường Đại học Cần Thơ trong kỳ Đại hội Văn nghệ và Thể thao toàn quốc  năm 1974.  Năm đó phong trào du học sinh lớn mạnh, nhân một số anh chị sinh viên từ Pháp, Anh, Hoa Kỳ, Nhật, Úc, Tân Tây Lan… cùng lúc tổ chức về thăm nhà để gặp gỡ và nói chuyện với sinh viên trong nước. Các trường Đại học nhân dịp nầy tổ chức kỳ Đại hội Văn nghệ và Thể Thao Sinh viên toàn quốc. Trường ĐHCT cũng góp phần tham dự với gần 100 sinh viên, vừa ban hướng dẫn gồm các thầy cô và các sinh viên dự thi.

Ngày đó, qua một vài kỳ dự khán văn nghệ do LTX tổ chức, và với sự góp mặt của S.L trong hầu hết các buổi văn nghệ của trường.

S.L với tài ca hát đủ để ban văn nghệ chọn là giọng đơn ca nữ đại diện cho Cần Thơ ra tranh tài với các trường Đại học Huế, Đà Lạt, Nha Trang, Sài Gòn. Riêng NTX được ban văn nghệ dành ưu tiên thành lập đội vũ, với sự hướng dẫn của một vũ sư nổi tiếng ở Cần Thơ với lý do sinh viên LTX có điều kiện nhóm họp để diễn tập với nhau.

Gia đình chúng tôi có SL được ưu tiên chọn ngay từ đầu, còn H.L nổi tiếng với các bước Tango lã lướt cũng được tuyển chọn. Bác L, chị cả, được đề cử vào ban Y tế theo chăm sóc sức khỏe, chị TT bận thực tập bên nông nghiệp nên không tham dự được, còn tôi chẳng có năng khiếu gì cả, lúc nào cũng chỉ theo “vỗ tay cười hùn”. Vậy mà ham vui, cuối cùng tôi cũng can đảm xin vào nhóm vũ gồm có tám người.  Khi tập dợt, ở lưu trú xá chỉ toàn là chị em.  Nhưng đến giờ trình diễn trên sân khấu trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn, bên dưới là đông đảo khán giả, và bàn đầu là ban Giám khảo ghi điểm; tôi là người bước ra sân khấu đầu tiên (vì thấp và nhỏ nhất, nên bị xếp đứng đầu).  Cảm giác đó, tôi không bao giờ quên.

Cần Thơ trong niên khóa của chúng tôi là những ngày tháng rong chơi của một thời tuổi trẻ.  Dòng suối êm mát đó cũng có lúc chảy qua ghềnh thác.  Tôi không quên được những ngày của tháng ba năm bảy mươi lăm. Với tin tức dồn dập từ chiến trường miền Trung, bác L người chị cả thân ái của nhóm vô cùng lo âu, buồn rầu vì mất liên lạc với người thân.  Trường có khẩn cấp tổ chức một buổi văn nghệ gây quỹ trợ giúp cho anh chị em sinh viên miền Trung. Lưu trú xá chúng tôi cũng tham gia vài tiết mục. Nhưng buổi văn nghệ hôm ấy đã vắng đi những tiếng cười rộn rã mà thay vào đó là những nặng trĩu lo âu cho ngày mai bất định.  Ngay cả các thầy ở giảng đường cũng vậy, bài giảng rời rạc. 

Đêm về, những tiếng đạn pháo đã nghe vọng rất gần.  Có đêm, chúng tôi phải choàng dậy cùng nhau chạy vội đến chân cầu thang vì tiếng nổ ở gần, quá lớn. Hôm sau, bà Giám thị họp toàn lưu trú viên lại và thông báo tin tức mới là Trường quyết định tạm đóng cửa dù khoá học chưa chấm dứt nhưng vì an toàn của các sinh viên nên những người xa nhà có thể tạm về quê một tháng, chờ tin tức mới sẽ phổ biến sau.  Vậy là hôm sau chúng tôi lục tục thu xếp hành trang, giả từ nhau.

Hè chưa đến  nhưng trong lời giả từ đã ẩn chứa nhiều nỗi buồn không tên. Trong mơ hồ chúng tôi chỉ biết cầu chúc cho nhau sẽ còn có dịp gặp lại.  Chưa bao giờ tình bạn hữu trở nên thắm thiết và lưu luyến như vậy. Có lẽ vì chúng tôi linh cảm là những ngày vàng son của mình rồi sẽ qua mau với những mất mát lớn.

Kỳ nghỉ đó dài quá kéo trôi hơn nửa năm, với bao biến đổi trong tâm hồn tôi.  Những ngây thơ, hồn nhiên đã mất và tuổi trẻ theo đó cũng qua đi .

Cần Thơ đã mở rộng tâm hồn tôi với những nụ cười, đã cho tôi nỗi tiếc thương khi phải rời xa lưu trú xá.  Con đường hoàng điệp, đỏ mùa hè và xanh lá vào mùa mưa.  Bóng áo tím ngày xưa của ai đó hay những tà áo xanh ,áo trắng duyên dáng của tuổi ngây thơ ngày nào !

Cuộc đời đã qua đi như một dòng sông, trôi hoài không trở lại.  Chỉ có tôi, đôi lúc ngẩng trông một mái tóc, hay nghe tiếng cười đùa của một vài em học sinh trên chuyến xe đi làm buổi sáng, lòng chạnh nhớ tới những bạn bè và thành phố hiền hòa thân ái ngày xưa.

Hãy cho tôi giữ hoài hình ảnh của Cần Thơ, của lưu trú xá ngày nào làm hành trong suốt cuộc đời, để có khi đêm về, tôi được mơ trở lại là một cô học trò nhỏ.

T.H

16/2/2004