Cuộc đời một nhà giáo tận tâm

Hồ Ngọc Sương

Nửa đường gãy gánh thương đau,

Nợ duyên xin hẹn gặp nhau suối vàng.

(Kính dâng hương hồn phu quân Trần Văn Sơn)

Nhà tôi ra đi đã hai năm rồI. Trong cái thế giới nhỏ của gia đình tôi, sự ra đi của nhà tôi đã để lại cho mẹ con tôi một sự đau đớn và mất mát quá lớn lao khiến tôi không còn thiết làm gì trong căn nhà trống vắng ngoài việc đi đó đây cho khuây khoả. Bây giờ bình tĩnh lại, tôi cãm thấy cần viết một chút gì về nhà tôi, về một nhà giáo đã tận tuỵ cã đời cho học sinh. Tôi không biết bắt đầu từ đâu, vì cuộc đời của nhà tôi đã trãi qua quá nhiều biến cố thăng trầm, ở đây tôi chỉ muốn đề cập đến khía cạnh yêu nghề của một nhà giáo tận tâm.

Nhà tôi khởi sự công tác dạy học tại trường PTG  lúc anh còn rất trẻ, ở cái tuổi trang lứa với học trò ăn chưa no lo chưa tớI nhưng có lẽ vì hoàn cãnh nghèo phải tự phấn đấu vươn lên nên anh đã già trước tuổi, có phong cách đứng đắn của nhà mô phạm như một ông cụ non. Nhà tôi đặc biệt là rất yêu học trò nhất là những em nghèo, có lẽ vì cùng cãnh ngộ. Nhà tôi luôn luôn động viên các em cố gắng trong việc học và sẳn sàng giúp đở các em bất cứ lúc nào các em cần ngoài giờ học, do đó ở nhà tôi thường xuyên có bóng dáng các em đến hỏi bài. Tôi còn nhớ lúc tôi chuyển bụng sắp sanh cháu Dũng, nhà tôi phãi đưa tôi về Sóctrang gấp với mẹ tôi vì chúng tôi chưa có kinh nghiêm, thì có hai em học sinh đến nhờ giãi bài Toán khó. Anh hơi ngần ngừ nhưng rồI ngồi xuống giúp các em ngay trong khi tôi hấp tấp sắp đồ đạc. Anh bão tôi: tụi nó cần lắm mớI phãi nhờ mình nên không thể không giúp. Trên xe đò về ST thì tôi bắt đầu đau bụng mà tài xế thì cứ ngừng rước thêm khách dọc đường. Anh đành phãi nói nhỏ vớI bác tài: Vợ tôi đang chuyển bụng, xin anh chạy nhanh giùm. Nghe vậy Bác tài liền phóng hết ga vì theo mê tín thì rất xui xẻo khi có người đẻ rớt trên xe. Đến Soctrang, chúng tôi đi thẳng vào nhà thương rồI mới nhờ người đi báo cho Mẹ tôi, may mà cháu Dũng củng chờ tôi yên vị rồi mới chào đời. Còn hai em học sinh kia sau này nghe nói được học bổng đi du học ở ngoại quốc.

Ngoài chuyện khuyến khích học sinh chăm học và giúp đở các em thi nhảy như em Nguyển Công Danh đề cập trong các số trước, em Danh còn cho biết là nhà tôi rất đã tận tình giúp em ấy trong việc thi nhảy. Nhà tôi thường tìm hiểu hoàn cảnh gia đình các em để giúp đở, tâm sự và giúp ý kiên khi các em cần sự hổ trợ về tinh thần, ngay cả chuyện tình cãm như trường hợp hai em học sinh lớp 12B, hai em này là học sinh xuất săc của lớp đã bị vướng chuyện tình cãm, anh theo dỏi và khuyên tụi nó phải đặt công danh lên hàng đầu, đừng để chuyện tình cảm ảnh hưởng đến chuyện học hành, tôi thường đùa là anh phụ trách luôn cả mục gở rối tơ lòng. 

HỌC TẬP CẢI TẠO

Khi mất nước, nhà tôi phải khăn gói lên đường đi học tập cải tạo, số phận chung của những người quân nhân biệt phái. Trong hoàn cảnh khó khăn như bao nhiêu người cô phụ khác, tôi một mình vừa đi dạy vừa phải lo cho ba đứa con mà đứa lớn nhất mới 11 tuổi. Tôi lo trong lo ngoài không xuể thì một tai hoạ lớn xãy ra là đứa con gái út 6 tuổI của tôi bị sốt xuất huyết và chết vì thiếu bác sĩ và thuốc men (BS đi cải tạo, pharmacy thì bị quốc hưủ hoá). Mang xác con từ bệnh viện về nhà, tôi không còn sức để phấn đấu, không còn biết mình là ai và củng không biết phải làm gì, cứ ngồi ôm mãi cái xác chết không rời. Tôi mơ hồ nghe có người bảo tôi để nó xuống, rồi họ giúp tôi lo hậu sự cho đứa bé. Người tận lực giúp tôi chạy lo tang ma cho cháu là chị Huệ, còn những người khác thì mổi ngườI một tay: chị Phan Thị Nguyệt thì lãnh hai đứa lớn về nhà chăm sóc để tránh loài muổi gây bênh còn lẩn quẩn trong nhà, Má chị Kiến thì mang thêm thức ăn cho tụi nó vì nhà chị Nguyệt ăn chay. Tang ma cháu bé vừa xong thì tôi được báo nhà tôi đã được đưa về Trường Kỷ thuật để trã tự do.

Tôi phóng xe Honda lên gặp nhà tôi mừng mừng tủi tủi. Chúng tôi đang khóc con chưa xong thì một tin sét đánh là anh phải bị đưa về Thất sơn để điều tra vì có người bạn dạy chung đã tố cáo ảnh là CIA do ảnh có người anh làm ngoại giao ở Mỹ. (Thật ra thì anh Ba của nhà tôi làm cho toà Đại sứ VNCH ở Anh quốc chứ không phải ở Mỹ, không hiểu vì không biết rõ hay muốn cho vấn đề thêm nghiêm trọng mà ngườI đó nói ở Mỹ). Mấy ngườI bạn giáo sư có mặt lúc đó không ai dám nói một lời an ủi vì sợ bị liên can, họ  chỉ nhìn chúng tôi lo lắng ái ngại. Tôi không thể nào tưởng tượng được chuyện như vậy có thể xãy ra, hoạ này chưa xong thì hoạ khác lại đến. Trời đất quay cuồng sụp đổ dưới chân tôi, mắt tôi tối sầm lại vì bị chụp mủ CIA là hết mong ngày về, ngay cả cái mạng củng chưa chắc giử được. Trong lúc tôi đứng như trời trồng kêu Trời trời không ơi, kêu đất đất không hởi thì bổngcó một bàn tay vổ nhẹ vào vai tôi, tôi quay lại thì là anh Ba Lể. Thấy chúng tôi quá thê thảm anh hứa là sẻ trình Phòng Giáo dục để can thiệp cho nhà tôi được về sớm. Đúng là đường cùng gặp được quới nhơn, tôi như người chết đuối vớ được phao, tôi gần như sụp lạy anh Lể để tạ ơn, tôi nắm chặt tay vị cứu tinh mà nghẹn ngào nói không ra lời. Người Bộ đội đã đèo nhà tôi bằng xe Honda trở về Thất sơn, dọc đường nghe hoàn cảnh chúng tôi nên anh ta sợ nhà tôi tự tử, anh ta an ủi: anh đừng no (lo), Cách mạng luôn luôn sáng suốt trong việc điều tra, nếu vô tội thì anh sẽ được trã về. Và quả thật Trời đã không phụ người ngay, nhà tôi đã được thã về vài tuần sau đó và còn được đi dạy lại. Gia đình chúng tôi xin đời đời nhớ ơn anh Ba Lễ.

NƠI XỨ NGƯƠÌ

Chuyện vượt biên của chúng tôi từ lúc thất bại bị cầm tù nơi khám lớn Vĩnh Long đến chuyện tàu chìm không cần phải kể dông dài vì đó chỉ là một trong trăm ngàn thãm họa vượt biên mà thôi, chỉ cám ơn Trời Phật là sau những bão giông, gia đình chúng tôi xin được định cư tại Anh quốc vì chúng tôi muốn đoàn tụ với anh Ba, người anh mà trong thời gian nhà tôi đi cải tạo đã bị tố cáo là CIA. Tới đất nước này, chúng đã trãi qua tất cã những khó khăn của người tị nạn, đang lúc phân vân chưa biết phải làm gì vì nhà tôi ốm yếu nhỏ con không làm nổi các Job lao động thì chúng tôi gặp Nguyển Đức Phương, một học sinh củ của nhà tôi lúc đó đang lấy Tiến Sỉ. Với kinh nghiệm bản thân, Phương động viên nhà tôi trở lại Đại học dù lúc đó nhà tôi đã trên 40 tuổi, và với khã năng về Toán như nhà tôi thì môn học thích hợp nhất là computing. Thế là giửa đám sinh viên trẻ cùng tuổi với con tôi, xuất hiện một ông già Á châu mà chúng thường gọi bằng Daddy khi chúng cần nhà tôi giúp về Toán. Sau khi tốt nghiệp nhà tôi được làm Programer cho Commonwealth. Commonwealth là một công ty quốc tế, một bộ phận của Bộ Ngoại giao, chuyên về đầu tư giúp đở cho các nước nghèo chậm tiến. Tôi thì học Kế toán và phụ trách phần thuế vụ (Corporation Tax) củng cùng Company. Mổi ngày chúng tôi cùng đi và về qua cầu Vauxhall bắt ngang dòng sông Thames, nhiều khi dừng lại bên cầu ngắm nhìn dòng nước lặng lờ trôi, chúng tôi ước mong cho cuộc đời chúng tôi từ đây được bình lặng êm đềm như dòng nước kia. 

Tại company này, sự tận tâm của nhà giáo yêu nghề lại trở về với nhà tôi. Ngoài công việc của một Programer, nhà tôi còn phụ trách thêm phần phụ đạo huấn luyện thêm về computer cho nhân viên trong sở để thích nghi với công việc của họ vì các khoá huấn luyện chánh quá tổng quát. Công việc này đã đưa nhà tôi trở về nghề củ, tức là phải soạn course notes và giảng dạy. Ngày đầu tiên lên lớp, khi đứng trước các nhân viên cao cấp người Anh nhà tôi lúng túng đôi khi nói trật văn phạm nhưng không ai buồn chấp nhứt, vấn đề lớn của họ là những công thức Toán học phức tạp áp dụng bằng computer mà phần này thì là nghề của nhà tôi. Vạn sự khởi đầu nan, sau đó thì nhà tôi phải tổ chức mổi tháng một khoá, vì vậy nên nhân viên các cấp từ lớn tới nhỏ trong company đều qua sự huấn luyện của nhà tôi.

Tuy được phụ đạo nhưng phần hành chuyên môn của mổi người khác nhau nên khi bắt tay vào việc, gặp trường hợp khó khăn về Toán họ vẩn phải nhờ nhà tôi đến tận bàn viết để giúp. Thái độ làm việc của người Anh rất quan liêu khệ nệ, nếu nhằm giờ ăn trưa hay lúc họ nghỉ xã hơi thì họ để qua một bên có khi đến ngày hôm sau mới giải quyết, đổ thừa bận rộn, nhưng nhà tôi thì luôn luôn đáp ứng tức khắc bất cứ sự yêu cầu nào, ngay cả bỏ ăn trưa hoặc ở lại thêm giờ để giải quyết vấn đề cho họ, (dù đây là phần hành phụ, job chánh của nhà tôi là programer). Vì vậy anh đã được sự yêu chuộng của tất cã các cấp trong company. Nghề Gõ đầu trẻ đã chuyển sang nghề Gõ đầu computer.

Chưa hết, lúc nhà tôi nghỉ dưởng bệnh ở nhà, người nào trong sở gặp khó khăn mà E-mail cầu cứu thì anh củng ráng chịu khó ngồi trước máy computer giải quyết cho họ vì máy ở nhà của tôi được nối trực tiếp với sở để giúp tôi làm việc ở nhà vừa trông nom nhà tôi, tôi cự nự vì lo cho sức khoẻ của nhà tôi thì anh bảo đây là những cơ hội cuối cùng để anh giúp người vì đâu biết anh còn sống bao lâu. Đúng là méo mó nghề nghiệp, bệnh sắp chết mà vẩn còn tận tâm như vậy thì chuyện giải Toán cho học trò lúc vợ chuyển bụng chỉ là chuyện nhỏ thôi. Chính do sự tận tuỵ đó mà chúng tôi được sự giúp đở tối đa của Company từ lúc nhà tôi bệnh đến khi qua đời. Ngày đưa nhà tôi đến nơi an nghỉ cuối cùng hầu như tất cã nhân viên cao cấp trong công ty đều có mặt.

Cái tôi là cái đáng ghét theo các sách dạy làm người nên nhà tôi không bao giờ chịu nói về mình lúc còn sanh tiền, nhưng ở đây vì muốn đề cập tới khía cạnh yêu nghề và sự tận tuỵ của một nhà giáo nên tôi đành làm trái ý nhà tôi, hy vọng nhà tôi sẽ thông cãm mà tha thứ cho tôi.  Nhà tôi là vậy đó, khiêm nhường, thẳng thắn, chân thật và rất lành, ngườI đời thường ví là lành đến không giết một con kiến. Ở xứ lạnh không có kiến mà chỉ có ốc và slug (giống như con đĩa), chúng thường tàn phá các cây non và rau cải, cứ đêm đến là kéo cã họ hàng ra mở party trên đám rau cải non mới trồng của tôi. Ai có nếm mùi vị bị tàn phá này mới thông cảm cho sự tức giân của tôi khi sáng ngày thấy đám cải mình bỏ công tăng hu bị tàn sát thê thãm: một số cây thì bị chưởng đứt tiện bởi mấy tên đầu đà công lực thâm hậu, một số khác thì lá non bị thủng như tổ ong và bu đầy một bầy tiểu quỉ như trêu tức khiêu khích mình. Vì vậy tôi dùng Đồ long đao cho mổi tên một nhát để hồn lên Đài phong thần. Nhà tôi bất nhẩn can tôi tha mạng cho chúng, nhà tôi nói: chúng nó chỉ là nhửng sinh vật đi kiếm sống như mình, nếu muốn nó không phá thì đừng trồng loại đó nửa. Thấy can không được anh bèn nhát tôi là khi chết xuống Diêm vương sẽ bị chúng nó bu lại ăn thịt. Tôi không tin dị đoan nhưng anh cứ nói mãi giống như chuyện Tăng Sâm giết người, lại thêm một bản nhạc của Lệ Thu tả về một người con gái khi chết đi bị côn trùng rỉa rút châu thân khiến tôi thấy rờn rợn, do đó tôi đổi chiến lược, chỉ trồng cãi trong chậu và để trên cao để chấm dứt trận chiến giửa người và slugs và củng để nhà tôi an lòng.

CUỐI CUỘC ĐỜI

Đám táng nhà tôi kết thúc với bản nhạc Qua cơn mê qua tiếng hát Băng Châu, đây là bản nhạc mà nhà tôi ưa thich lúc còn sanh tiền vì nó mô tả sự tự do đi bất cứ cãnh trời cao biển rộng nào mình thích. Đúng vậy, nếu có thế giới bên kia thì giờ này nhà tôi đã được đi thăm những nơi mà anh mơ ước lúc sanh tiền, nhất là trở về chốn củ để thăm lại Cần thơ, thăm ngôi trường Phan Thanh Giản với nhiều kỷ niệm vui buồn của cuộc đời dạy học mà lúc sống vì lý do riêng anh không tiện về thăm. Chính nơi ngôi trường này chúng tôi đã gặp nhau (vì tôi sinh quán ở Soctrăng) và đã có nhau 39 năm, môt thời gian không ngắn không dài. Trước khi qua đời một tuần, khi biết mình sắp chết, nhà tôi đã xin lổi phải bỏ tôi giửa đường, anh hỏi tôi: nếu ngày đầu biết mình chỉ được sống với nhau có 39 năm thì em có bằng lòng lấy anh không? Tan nát lòng,tôi nghẹn ngào trã lời: dù biết chỉ được ở bên nhau 1 năm hay ngay cã 1 tháng hay một ngày em củng bằng lòng. Anh mỉm nụ cười hài lòng nói trong đau đớn: dù sao củng cám ơn đất Cầnthơ, nơi đã tạo cơ hội cho mình gặp nhau phải không?

Chúng tôi đã cùng đi chung một đoạn đường dài 39 năm, nhà tôi tới nơi nên đã dừng bước, bỏ lại tôi đi tiếp quãng đường trần trong bơ vơ cô độc, chỉ còn hẹn gặp nơi chốn suối vàng mà thôi. Theo thuyết nhà Phật thì khi chết đi con người mới thật sự trở về chốn củ, cỏi trần ai đầy phiền luỵ này chỉ là nơi để trã nợ mà thôi. Ai xem truyện Tàu đều biết chuyện Nhạc Phi, sau khi bị Tần Cối sát hại tại Phong Ba Đình thì linh hồn được đưa trở về chốn củ để chầu Phật Tổ, lúc đó Nhạc Phi mới biết là mình vừa trải qua cơn mê Công hầu khanh tướng chốn trần gian.

Cơn mê trần thế của nhà tôi từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc chỉ vỏn vẹn 60 năm trải qua bao thăng trầm, bây giờ mới chấm dứt sau khi anh trã sạch nợ đời cho vợ cho con và cho xã hội, và anh đã thực sự trở về cái nơi anh đã đến. Thôi anh hãy yên lòng mà đi về thế giới của anh đi, dù vợ con có đau lòng nhưng vẩn nguyện cầu cho anh sớm siêu thoát để bắt đầu cho một cái gì khác tốt đẹp hơn cỏi trần ai khổ luỵ này.

            Ngày nào bỏ nước ra đi,

            Vì tương lai trẻ hiểm nguy không màn.

            Đến khi trách nhiệm chu toàn,

            Dương gian âm cảnh đôi đàng phân ly.

            Niềm thương anh đã mang đi,

            Vợ con ở lại sầu bi muôn đời.

Viết xong 5 - 2003 sau ngày mãn tang chồng.

Quả phụ Trần Văn Sơn

(Nhũ danh Hồ Ngọc Sương)