MẸ TỪ TRÊN MÂY

Trần Bang Thạch

 

“Thành quả mà chúng tôi có ngày hôm nay đều là do mẹ tôi hết. Từ trên mây, mẹ tôi luôn nh́n xuống anh em chúng tôi và hướng dẫn chúng tôi từng bước làm theo mẹ”.

 Mở đầu cho bài phỏng vấn đăng trên tờ báo địa phương The NorthWest Star hôm nay là câu nói trên của người con trai nhỏ nhất của gia đ́nh Hays, cậu Stanley, tháng này vừa tṛn 22 tuổi, một tân khoa của Đại học Texas tại Austin. Bài báo có kèm bức ảnh màu chụp bốn cha con nhà Hays đứng sau mộ bia bà Carol tại khu nghĩa trang nằm trên đường Montgomery, vùng Tây Bắc Houston. Cả bốn người đàn ông đều có nụ cười rạng rỡ . Và tôi chắc chắn nơi suối vàng, hay theo cách nói của Stanley, nơi mấy từng mây bạc trên cao, bà Carol cũng đang có cái cười thật tươi khi nh́n xuống thấp. Hôm nay đây là lần đầu tiên sau 14 năm cả bốn cha con mới có dịp cùng nhau mang niềm vui của mỗi người đến nghĩa trang tặng cho người vợ, người mẹ thân yêu đă chết 14 năm trước. Thời gian 14 năm để ước vọng thành h́nh chắc là không quá dài; nhưng 14 năm để phần hồn một người chết c̣n nặng nợ trần ai, cứ quẩn quanh nơi cơi thế này th́ thật là dài. Dù sao th́ đem thành quả đạt được trong học tập để dâng lên mẹ cũng là một hành động báo hiếu thật nhiều ư nghĩa và quí giá hơn bao nhiêu điều khác. Tôi nhớ tháng này cũng vào mùa Vu Lan, mùa báo hiếu. Chắc bốn người đàn ông trong ảnh không biết ǵ về ư nghĩa  mùa Vu Lan của văn hóa ta đâu, nhưng chuyện hiếu thảo đối với ông bà, cha mẹ th́ ai cũng có và có thể thể hiện bất kỳ lúc nào. Sự trùng hợp này cũng là một điều thú vị.

Hôm đó tôi trách người làm bản tin đă không có bức ảnh nào của bà Carol Hays in trên trang báo để đọc giả mến mộ nh́n được dung nhan của bà. Sau này nghĩ lại tôi thấy người kư giả ấy nếu không tế nhị th́ cũng cao tay ấn lắm: Ông muốn nói với những đọc giả có ư nghĩ hời hợt như tôi rằng: lúc c̣n sống bà Carol đă quên ḿnh mà lo cho chồng con th́ khi đă chết rồi c̣n sá ǵ cái nhân diện của tấm thân ngũ uẩn. Phương chi nói tới thành quả của chồng con bà hôm nay chính là nhắc nhớ một đời vượt khó của bà, một đời tận tụy với chồng con, một đời đem niềm ước mơ của ḿnh gieo vào tâm trí mấy đứa nhỏ. Đó, trên gương mặt vui tươi của người chồng có h́nh ảnh người vợ đă một đời đắng cay, khổ cực mà không một tiếng than. Đó,  nơi khóe mắt sáng ngời của ba đứa con là tấm ḷng bao la như trời như biển của người mẹ. Và trong niềm vui hôm nay của mọi người trong ảnh ta thấy lúc ẩn lúc hiện đâu đó trên mấy tầng mây bạc một dáng h́nh như thần như thánh với nụ cười làm sáng rực một vùng không gian.  Cho nên h́nh ảnh bà Carol Hays mênh mông, vĩ đại quá, làm sao có trang báo nào thể hiện được hết. Chắc chắn người vui nhất hôm nay phải là bà Carol Hays, người đàn bà da màu nghèo khó, phải đợi cho đến 14 năm sau khi chết mới thấy được ước mong của ḿnh đă hoàn thành. Thật sự nếu ta biết được t́nh cảnh gia đ́nh Hays lúc bà Carol c̣n sinh tiền th́ ta mới thấy được hôm nay niềm vui của người chết to lớn tới cỡ nào.

Từ thời c̣n nhỏ, cô Carol La Salle đă sớm thấy cảnh đời đen tối của ḿnh. Thuở đó chưa có những ǵ gọi là phong trào đ̣i nhân quyền rầm rộ, người da màu bị kỳ thị ở nhiều nơi. Đến đầu thập niên sáu mươi mới có những vận động tích cực của những người như Mục sư tiến sĩ Martin Luther King. Gia đ́nh La Salle từ Morocco di dân sang Hoa Kỳ từ sau thế giới đại chiến lần thứ nh́, cô con gái đầu ḷng Carol lúc đó chỉ hơn một tuổi. Những năm tiếp theo bà La Salle sinh thêm 2 trai nữa. Cha là một cựu quân nhân thuộc quân đội Anh, trở thành một phế nhân với ống chân mặt đă bị miễn đạn cứa đứt, thị giác chỉ c̣n hoạt động một nửa, đó là những thương tích để lại sau trận Nuremberg hồi giữa tháng Tư 1945, trận đánh quyết định chiến trường Âu Châu. Mẹ là người đàn bà quê mùa sống ở miền quê hẻo lánh vùng cực bắc của Morocco, không chữ nghĩa, chẳng có một nghề trong tay và chẳng biết một tiếng Anh nào. Sang Mỹ, ông bà như bị đẩy vào một thế giới lạ lẩm, không bạn bè, không người thân. Mỹ quốc là một nước giàu, nhưng gia đ́nh La Salle là những người nghèo nàn nhất trong số những người nghèo. Sau khi sanh người con trai út cuối năm 51 th́ ông La Salle từ trần; mấy năm sau th́ bà La Salle cũng theo ông mà ra đi, lúc đó cô con gái Carol chưa quá 10 tuổi. Chị em cô được một gia đ́nh không con nhận nuôi. T́nh trạng chị em Carol đă không khá mà c̣n tệ hơn nữa. Cha mẹ nuôi cũng là  người da màu, không có nghề nghiệp nhất định; cả hai đều nghiện rượu rất nặng, họ sống thiếu thốn trong căn chung cư nghèo nàn vùng Fifth Ward. Bao nhiêu tiền trợ cấp của chánh phủ bị đổ vào bia rượu. Ba chị em Carol thường xuyên bị đói lạnh và bị đánh chửi. Trời sanh trời dưỡng, ba chị em côi cút rồi cũng theo thời gian mà lớn lên như cây như cỏ; nhưng việc học hành th́ bị gián đoạn thường xuyên v́ gia đ́nh cha mẹ nuôi cứ di chuyển hết khu nghèo nàn này đến khu u tối khác. Nhiều đêm Carol mơ thấy ḿnh mặc một chiếc áo đầm mới, mang một đôi giày mới; mơ thấy ḿnh cùng các em ngồi trong lớp đàng hoàng, không lo lắng, sợ sệt; mơ một ngày cả ba chị em cùng ra trường, mũ áo chỉnh tề, nét mặt rạng rỡ, hân hoan như hàng trăm ngàn các học sinh khác trên toàn nước Mỹ.  Đời th́ có bao giờ giống như giấc mơ. Không học hành được bao nhiêu th́ khi vừa đúng 16 tuổi Carol phải bỏ học để đi làm cho một công ty quét dọn nhà cửa. Đến năm 17 tuổi th́ Carol lấy chồng. Cũng năm đó hai thằng em trai bỏ nhà đi mất. Sau này biết được một thằng bị băng đảng thanh toán ngay trên đường phố giữa ban ngày; c̣n một thằng th́ ngồi tù chung thân v́ tội giết người. Những khốn khó như cánh tay hộ pháp nối dài theo ngày tháng tiếp theo cứ d́m Carol người đàn bà da màu bé nhỏ xuống hết vũng lầy này đến những hố thẳm khác, d́m thật sâu, không cho nàng một lúc nào nguôi ngoai để ngước nh́n một chút mặt trời le lói trên thân phận ḿnh. Gặp phải một người chồng vũ phu, nghiện ngập, hút sách, bà Carol như một cánh lá sắp rụng xuống vực sâu nếu không có mấy đứa con làm lẽ sống. Là người đă mất cha mẹ từ nhỏ, bà Carol đă hiểu thế nào t́nh cảnh cút côi, nên nhiều lần bà gạt bỏ ư nghĩ ly dị. Bà cắn răng chịu đựng để các con c̣n sống dưới một mái nhà với cha. Là người hiểu rất rơ thế nào là cảnh sống của người thất học trong một xă hội văn minh, kỹ thuật, càng ngày càng trọng chữ nghĩa, nơi nào cũng đ̣i hỏi nghề nghiệp chuyên môn và xem trọng bằng cấp, nên bà Carol đă tận tâm, tận lực tạo điều kiện để các con thành những học sinh b́nh thường như những học sinh khác. Sự việc cậu con cả Andy bị đuỗi học giữa năm lớp 11, rồi phải đi làm lao động cho một hăng thầu xây cất là một thất bại và là một nỗi đau quá lớn cho bà Carol, bà buồn khổ thật nhiều, bà đă khóc thật nhiều, nhưng bà không nản ḷng. Bà biết sự cố gắng của bà chưa đủ, sự dạy dỗ của bà đối với các con vẫn c̣n thiếu sót. Bà biết  bà cần phải cố gắng hơn nữa. Bà bỏ thêm  nhiều thời giờ với các con hơn nữa. Bà t́m cơ hội đến nói chuyện với các thầy cô giáo của các con, bà tham dự các buổi họp phụ huynh học sinh, bà cùng các con, nhiều khi có cả ông chồng, tham dự các thánh lễ mỗi Chủ Nhật. Là người ít học, nhưng bà Carol biết rơ một điều : cuộc sống là một sự vươn lên, vươn lên không ngừng, mỗi ngày ḿnh thêm mới, thêm tốt đẹp th́ tương lai sáng sủa càng đến gần. Cha mẹ bà và chính bà đă không có cơ hội nào để vươn lên nên tương lai tốt đẹp không hề đến với họ. Rất may cho bà, cậu con kế Antoine và cậu con út Stanley rất thương yêu mẹ và có vẻ rất nghe lời dạy bảo của mẹ. Bà Carol mường tượng tới một ngày chồng bà rời bỏ con đường nghiện ngập để trở lại làm người cha tốt; cậu con cả trở lại lớp để ít nhất cũng có bằng tốt nghiệp trung học và có được một nghề chuyên môn; hai cậu con kế th́ phải hoàn tất bậc đại học. Càng nghĩ nhiều tới viễn ảnh tốt đẹp ấy, bà Carol ngoài công việc nặng nhọc nơi chỗ làm, ở nhà bà kiên nhẫn, nhịn nhục săn sóc chồng, tận tâm dạy dỗ con cái. Bà như đă quên ḿnh từ lâu. Có thể cái tên của bà bà cũng không c̣n nhớ!

Cho đến một ngày bà Carol không c̣n có mặt trên đời này để nghĩ đến ḿnh hay tự tay săn sóc chồng con nữa. Có chăng là từ một cơi khác, bà Carol đă phù trợ cho những người thân yêu c̣n lại.

“ Năm đó tôi chỉ mới 8 tuổi thôi, nhưng tôi không bao giờ quên được đêm mùa đông lạnh lẽo, khắc nghiệt ấy. Đêm đó một cơn băo dữ dội đi ngang qua thành phố từ vịnh Mễ Tây Cơ. Tin tức thời tiết đă có dự báo về cơn băo này nhưng không ngờ nó mạnh bạo đến như vậy. Nhà cửa, cây cối sập ngă nhiều nơi. Trên TV đă chiếu nhiều đám cháy. Đă có người chết. Mưa như trút nước từ một đại dương trên cao. Gió xoáy cuộn như những con vụ khổng lồ. Ba th́ chắc đang say sưa ở một quán rượu nào đó. C̣n mẹ th́ có một lần điện thoại về, mẹ nói mẹ cố hoàn tất công việc quét dọn tại một ngôi biệt thự khu cực bắc ngoại ô thành phố. Anh Andy th́ đang kẹt đâu đó nơi chỗ làm. Trong nhà chỉ có anh Antoine và tôi. Anh Antoine năm đó 12 tuổi. Không c̣n điện, nhà cửa tối om. Căn chung cư bằng cây gỗ có số tuổi gần trăm năm không biết c̣n đứng vững được bao lâu trong cơn lốc xoáy đêm nay. Hai anh em chỉ biết nh́n cơn mưa đục trắng cả bầu trời mà mong những người thân trở về. Trong cơn giận dữ của trời đất với mưa to, gió lớn, sấm nổ rền trời, giữa cái lóe sáng của một loạt tia chớp, từ khung cửa sổ căn chung cư tầng thứ tư, anh em chúng tôi thấy mẹ như một cái bóng trắng mong manh len lách giữa hàng cây to ven đường, có lúc mẹ là chiếc lá nhỏ nhoi đong đưa trong trùng trùng gió băo. Sau này tôi nghĩ ông Trời đă nhiệm mầu làm nên những tia chớp đúng lúc chúng tôi nh́n về hướng ấy để thấy thật rơ ràng giây phút mẹ tôi đang lảo đảo rồi từ từ khụy xuống mặt đường. Khi hai anh em chúng tôi xuống tới nơi th́ mẹ đă ngất xỉu. Chung cư nghèo nàn không có thang máy, anh Antoine ráng sức cổng mẹ chạy lên cả trăm bậc thang gỗ. Không có điện, chúng tôi thắp lên một ngọn nến nhỏ. Không c̣n đường dây điện thoại để gọi cấp cứu, anh em chúng tôi dùng phương pháp hô hấp nhân tạo và xoa nắn, ủ ấm, hy vọng mẹ tỉnh lại. Tôi chạy khắp các hành lang, gơ cửa từng nhà. Đâu có ai nghe được tôi trong tiếng thét gào của mưa gió và tiếng sấm rền. Thỉnh thoảng vài tia chớp ngoài cửa sổ để chúng tôi thấy tay chân mẹ có nhiều vết trầy sướt rịn máu đỏ; c̣n mặt mẹ th́ như tờ giấy trắng nhầu nát. Ngay lúc đó, dù c̣n bé, tôi cũng đă hiểu rằng mẹ đă một thân một ḿnh chống chọi với cơn giận dữ của thiên nhiên để về với con cái. Mẹ đă quên mẹ hoàn toàn, mà trước mắt mẹ chỉ có mấy đứa con nhỏ dại trong cơn phong ba băo táp. Mẹ biết giờ phút ấy hai đứa con nhỏ của mẹ đang lo lắng, sợ sệt trong cái chung cư ọp ẹp, cũ kỷ, có thể sụp đổ hay phát hỏa bất cứ lúc nào. Như một tia chớp ngoài trời, mẹ bỗng ưỡn người tỉnh lại. Trong bóng đêm nhập nḥa, tôi thấy đôi mắt mẹ bỗng sáng rực và đôi môi mẹ nhếch cười. Mẹ t́m bàn tay của anh em tôi, nắm thật chặt, cố gắng nâng hai cánh tay chúng tôi đưa lên cao. Mẹ không làm được, chúng tôi phải cầm tay mẹ nâng lên, mẹ lộ vẻ hài ḷng. Với bốn cánh tay vươn cao, mẹ th́ thào: “Vươn lên...lúc nào cũng phải vươn lên...tiếp tục vươn lên làm con người tốt, có học và có đức. Phải có mục đích để nhắm tới. Đạt được một mục đích chưa phải là xong...C̣n nhiều mục đích kế tiếp...Mẹ xin lỗi phải ra đi quá sớm, nhưng mẹ sẽ tiếp tục cầu nguyện, dẫn dắt và phù trợ các con, cả cha các con nữa. Hăy tha thứ cho mẹ... ”. Mẹ tôi c̣n nói nhiều nữa nhưng người chỉ th́ thào trong cổ họng. Rồi như ngọn bạch lạp lóe sáng lên lần cuối, mẹ bóp chặt tay anh em chúng tôi, nở một nụ cười thật rạng rỡ, rồi từ từ xuôi tay, nhắm mắt. Anh em chúng tôi chỉ c̣n biết kêu lên thảng thốt: “Mẹ, mẹ, mẹ...”. Anh Antoine  chạy đi đập cửa khắp nơi. Đôi ba người đến, làm vài động tác sờ nắn, nói vài lời ǵ đó rồi buồn bă bỏ đi khi biết họ không thể làm ǵ được cho người đàn bà nghèo khó, xấu số, trong đêm mưa băo này. Chúng tôi cứ bấm số cái điện thoại vô hồn đă mất liên lạc với tổng đài từ lâu. Chúng tôi khan cổ gào khóc, cuối cùng tôi chỉ biết ngồi ôm xác mẹ suốt đêm; c̣n anh Antoine th́ cũng suốt đêm qú ngoài hành lang giữa mưa to gió lớn cầu nguyện, hy vọng đấng quyền năng đă có mănh lực làm nên mưa băo th́ cũng có thể đưa mẹ trở về với chúng tôi. Tờ mờ sáng hôm sau th́ anh Andy về nhà; mới hay mẹ đă chết từ đêm qua; anh thấy cái xe của mẹ đậu cách chung cư một con đường, nước ngập gần tới tay lái; c̣n ba th́ về nhà sau khi thi thể mẹ đă được chở đi giảo nghiệm tại quận hạt Harris.

Từ đó tôi đă cảm nhận được thân phận lẻ loi của ḿnh. Tôi biết cái bóng mát dịu dàng đă xa anh em chúng tôi. Tôi biết tôi không c̣n nghe tiếng khóc rấm rức năo nuột giữa khuya của mẹ. Và có lẽ cũng từ cái đêm băo bùng đau đớn đó, anh em chúng tôi đă thấu hiểu sâu xa ước vọng của mẹ và những lời trăn trối của người.

Mười bốn năm đă qua rồi mà tôi c̣n nhớ như mọi việc chỉ mới xảy ra hôm qua. Bốn cánh tay chấp chới đưa lên cao và những lời th́ thào trong mưa băo: Vươn lên...vươn lên...Mười bốn năm, như một thói quen từ nhỏ không bỏ được, ngày nào tôi cũng nh́n mẹ tôi trên mấy từng mây bạc, lắng nghe từng lời âu yếm của người. Không biết từ khi nào tôi có ư nghĩ rằng cũng từ trên cao đó mẹ tôi ân cần dẫn dắt những người thân yêu của mẹ vượt ngàn thương khó. Bao nhiêu sạn đạo chúng tôi đă đi qua chắc chắn có mẹ tôi đồng hành. Tấm ḷng của mẹ muôn đời vẫn là biển cả mênh mông, ngàn đời vẫn là rừng sâu núi dựng. Cây cành chúng tôi mỗi ngày một vươn cao, xanh tốt chắc chắn là cũng từ phân bón mẹ. Tôi biết mẹ tôi vui vô cùng khi tôi 14 tuổi đă đoạt giải Khoa Học Quốc Gia dành cho những nhà khoa học tương lai và suốt những năm học sau đó tôi được xếp vào hàng ngũ học sinh xuất sắc nhất của toàn nước Mỹ. Mẹ tôi đă dạy: Vươn lên nếu không muốn bị nhận ch́m xuống đáy. Hai tháng trước tôi đă nhận bằng cử nhân toán với hạng tối ưu. Tôi dự trù thêm 4 năm nữa để hoàn tất chương tŕnh tiến sĩ giáo dục, hy vọng được làm một giáo viên tiểu học tại một học khu nghèo nàn. Anh Antoine của tôi, với bằng cao học vật lư,  đang là một giáo viên dạy lớp Ba tại khu Fifth Ward, nơi mẹ tôi cư ngụ thời con gái; anh cũng đang chuẩn bị tŕnh luận án tiến sĩ 2 năm tới. C̣n anh cả Andy của tôi th́ đă trở lại lớp vào ban đêm để học xong chương tŕnh trung học, tuy có chậm nhưng cũng đă hoàn thành  năm trước. Anh vừa lấy chứng chỉ điện tại trường đại học cộng đồng tuần rồi. Hiện tại anh là một thợ điện của công ty điện lực lớn nhất thành phố. Từ trên cao nh́n xuống những thành quả của ba đứa con sớm côi cút của ḿnh, tôi biết mẹ tôi vui lắm. Nhưng có lẽ một sự kiện khác cũng làm mẹ tôi vui thêm: đó là việc hoàn thiện của ba tôi. Từ nhiều năm qua chắc chắn mẹ tôi nghe được những lần cha con chúng tôi nói chuyện, nhiều lúc thật gay go, như hai bên là hai kẻ thù sắp tận diệt nhau. Trong cơn say và nghiện thuốc th́ ba tôi c̣n có khả năng phân biệt trái phải ǵ nữa. Nhưng những khi tỉnh, nghe chúng tôi nhắc tới mẹ, nhắc tới ước vọng của mẹ muốn mọi người thương yêu c̣n lại trên đời của mẹ trở thành người tốt, nghe gợi lại h́nh ảnh đau thương của mẹ vào một ngày băo nỗi với đôi tay khẳng khiu, run rẩy, kiệt lực, bê bết máu mà cố đưa lên cao, ba tôi đă chạnh ḷng. Biết đâu có nhiều lúc nào đó mẹ tôi đă tỉ tê với ba tôi những ân t́nh c̣n nặng giữa hai người. Năm này tháng nọ, dù có lâu nhưng cuối cùng ba tôi cũng đă trở lại làm người lành mạnh như bao nhiêu người b́nh thường khác. C̣n h́nh ảnh nào đẹp hơn h́nh ảnh một ông già trên sáu mươi, trong một đêm trăng sáng đă ăn mặc trịnh trọng, mày râu nhẵn nhụi, qú trước sân nhà ḿnh, hai tay chắp trước ngực, mắt hướng lên vùng trời đầy sao, nói th́ thầm với người vợ đă khuất.

Mười bốn năm nay, chúng tôi vẫn viếng mộ mẹ, có khi th́ một trong anh em chúng tôi, có khi th́ cả ba anh em, có khi th́ chỉ một ḿnh ba tôi. Cùng đi chung như thế này th́ chưa bao giờ, từ 14 năm nay. Cha con chúng tôi đă có ước hẹn là một khi mỗi cá nhân chúng tôi đă làm được những ǵ mẹ mong muốn chừng đó mới xứng đáng cùng nhau đến thăm mộ mẹ, coi như đó là một món quà cho mẹ. Chúng tôi biết niềm vui của mẹ chỉ hoàn toàn  khi cả bốn người chúng tôi làm xong phần ḿnh. Thật sự chúng tôi chỉ xong một phần; nhưng lo ǵ, chúng tôi biết vươn lên, chúng tôi thương mẹ, chúng tôi có t́nh thương đời đời của mẹ. Phải vậy không?

Mà này ông kư giả, tui nói cho ông biết, thà mất ḷng trước mà đặng ḷng sau, tấm h́nh ông chụp mà thiếu nụ cười của mỗi chàng đẹp trai con nhà nghèo học giỏi chúng tôi th́ không đặng đâu nhen. Hư bột hư đường hết đó. C̣n bài viết mà thiếu tiếng cười của mẹ tui từ trên mây cao rớt xuống th́ cũng hổng bét hết. Nói chơi cho vui vậy thôi, chớ ông muốn viết ǵ th́ viết, chúng tôi có mất mát ǵ đâu. Bốn người chúng tôi vẫn là những người đang trên đường đi tới.  Người đàn bà yêu quư tuyệt vời của chúng tôi vẫn muôn đời ngự trên mấy từng mây đó. Và luôn luôn cười.”